DEPRESJA ŚRÓDSUDECKA – CHOROBA DUSZY CZY FORMACJA GEOLOGICZNA?

Depresja / niecka / synklinorium / pánev (cz.) to nazwy tektonicznej wklęsłości (tektonika: w skrócie – układ skał i jego czynniki sprawcze). Nasza – śródsudecka zaczęła się tworzyć około 370 mln lat temu a przez kolejne 300 mln lat wypełniała się różnymi osadami morskimi, jeziornymi, z czasem scementowanymi. Skały te: piaskowce, zlepieńce, mułowce i inne, utworzyły rozległą, wypełniającą dno zbiornika płytę. Ostatecznie ruchy górotwórcze podniosły cały obszar; zbiornik wodny wycofał się, a zgromadzone na jego dnie (geologicznie – w basenie sedymentacyjnym) osady, czyli rozległa, zróżnicowana wzdłuż, wszerz i w głąb płyta, zaczęła ulegać degradacji, zwłaszcza od brzegów ku środkowi. Przyczyną degradacji jest wietrzenie (rozluźnianie skał) i erozja (wypłukiwanie rozluźnionej skały m.in. przez wody płynące). Brzeg płyty staje się stromo podciętą, skalistą krawędzią, wysoko piętrzącą się nad swym podnóżem.  Powierzchnia płyty to płaskowyż, również degradowany i rozczłonkowujący się na izolowane wzniesienia o rozległych, płaskich wierzchołkach. Zatem osady tworzące niegdyś dno zbiornika to dziś wzniesienia, brzeg zbiornika tworzy podnóże – obszar obniżony. Na tym najogólniej polega zjawisko inwersji (czyli odwrócenia) rzeźby. Wzniesienia to obecnie  Góry Stołowe po stronie polskiej i czeskiej,  obniżenia / podnóża to m.in. dolina Ścinawki.

z powrotem